Światowy Dzień Walki z Rakiem jest doskonałą okazją do przypomnienia, jak ważna w zapobieganiu chorobom nowotworowym jest profilaktyka. Każdy może zachorować na raka, jednak połowy zachorowań na nowotwory można uniknąć dzięki stosowaniu się do wskazówek zawartych w Europejskim Kodeksie Walki z Rakiem. Stosunkowo łatwo wprowadzić je w życie.
1. Niepalenie tytoniu
- Najsilniejszy pojedynczy czynnik ochronny.
- Palenie odpowiada za ok. 30% wszystkich zgonów z powodu raka.
- Rzucenie palenia obniża ryzyko stopniowo – nawet po wielu latach palenia.
2. Zdrowa masa ciała
- Nadwaga i otyłość zwiększają ryzyko m.in. raka:
- jelita grubego
- piersi (po menopauzie)
- trzonu macicy
- nerki, wątroby, przełyku
- Utrzymanie prawidłowego BMI realnie zmniejsza ryzyko.
3. Aktywność fizyczna
- Minimum 150–300 min ruchu tygodniowo.
- Udowodnione obniżenie ryzyka raka:
- jelita grubego
- piersi
- endometrium
- Działa nawet przy umiarkowanej intensywności (spacery!).
4. Dieta bogata w produkty roślinne
- Warzywa, owoce, pełne ziarna, rośliny strączkowe
- Szczególnie ochronne:
- błonnik → rak jelita grubego
- warzywa kapustne
- Mechanizmy: zmniejszenie stanu zapalnego, lepsza mikrobiota jelit.
5. Ograniczenie alkoholu
- Alkohol zwiększa ryzyko raka (nawet w małych ilościach).
- Najlepiej: 0
- Im mniej, tym lepiej – brak „bezpiecznej dawki” onkologicznie.
6. Unikanie przetworzonego mięsa
- Wędliny, parówki, boczek → rak jelita grubego (IARC: grupa 1 – rakotwórcze).
- Czerwone mięso: ograniczać ilość.
☀️ Czynniki środowiskowe
7. Ochrona przed promieniowaniem UV
- Kremy z filtrem, unikanie solarium.
- Zmniejsza ryzyko czerniaka i innych raków skóry.
8. Ograniczenie ekspozycji na zanieczyszczenia
- Smog, azbest, radon — zwiększają ryzyko raka płuc.
- W miarę możliwości: wentylacja, maski, sprawdzanie stężeń radonu w domu.
💉 Profilaktyka medyczna
9. Szczepienia
- HPV → rak szyjki macicy, gardła, odbytu
- HBV → rak wątroby
To jedne z najlepiej udokumentowanych działań prewencyjnych w medycynie.
10. Badania przesiewowe
- Mammografia
- Cytologia / test HPV
- Kolonoskopia
- Nie zapobiegają powstaniu raka, ale drastycznie zmniejszają śmiertelność.
